Met enige regelmaat schrijf ik artikelen in Atelier Magazine over het schilderen van portretten. Hoewel er veel meer over portretschilderen valt te vertellen dan ik in een artikel kwijt kan, schetst het een beeld van het proces. Dit artikel, over het ontstaan van het portret van EricJan, stond in nr. 132
Stil zitten
Het enige echte verschil tussen het portretteren van kinderen of volwassenen zit in het feit dat kinderen niet stil willen zitten.
En als ze lief stil zitten duurt dat niet lang. Binnen de kortste keren krijgen ze een verveelde uitdrukking of overal jeuk, pijn, dorst en honger. Gelukkig is daar het digitale fototoestel. Ruim 40 foto’s van alle mogelijke momenten die het kind tijdens een bezoek laat zien geven goede kans op een bruikbaar uitgangspunt.
Eigen observaties
Aan de basis van dat uitgangspunt moet het karakter van het kind liggen. Daarom is het belangrijk samen te praten en te spelen. Als ze erg jong zijn moet die informatie voor een deel van de verzorger komen, maar eigen observaties zijn belangrijk voor een levendig portret. Tijdens het werk moet je je de gezichtsuitdrukkingen, de motoriek en het gelach en gebabbel van het kind weer voor de geest kunnen halen.
Luchtig
EricJan is graag erg actief maar hij kan ook nadenkend zijn en zijn wereld zelfbewust observeren. Ik vind dat een mooie kant van hem om vast te leggen, hoewel het hem waarschijnlijk iets ouder doet lijken dan hij is, maar ik hou van de ernst van kinderen en van de eerlijkheid waarmee ze naar hun wereld kijken. Om het geheel toch luchtig te houden besluit ik de olieverf in een aquarellistische techniek te gebruiken.
Overal tegelijk
De voorschets maakte ik met aquarelpotlood. Verkeerde lijnen zijn dan met gum of een vochtig doekje te verwijderen maar de goede lijnen kunnen op het doek blijven omdat ze oplossen in olieverf. Na de voorschets breng ik met verdunde kraplak en een zachte spalter alvast wat beweging in de achtergrond en geef met een zacht penseel de eerste lijnen aan. Met verdund citroengeel, eerst puur en later gemengd met kraplak, voeg ik meer vlakken en lijnen toe. Ik werk daarbij aan alle onderdelen tegelijk, dus zowel in de figuur als in de achtergrond omdat deze in mijn werk altijd met elkaar verbonden zijn.
Een nadeel van de aquarellistische techniek is dat het werk lang moet drogen voor de volgende laag aangebracht kan worden. Een voordeel is dat een nieuwe laag, mits dun opgebracht, de onderliggende lagen laat zien.
Bril
Na diverse lagen wordt het tijd voor de afwerking van het gezichtje. Nu moet er wel met wat dikkere verf gewerkt worden omdat huidskleur met wit gemengd wordt. Ook minder geslaagde partijen moeten met dekkende, en dus dikkere verf over geschilderd worden. De bril bewaar ik voor het laatst en wordt alleen een suggestie omdat hij niet mag afleiden van het geheel.
Zachtheid en kracht
Naast de gelijkenis geef ik bij een kinderportret extra aandacht aan de voor een kind zo typerende zachte overgangen van licht naar donker rond de wangen, de neus en de mondhoekjes. Maar dat mag niet in tot gevolg hebben dat het geheel zoet wordt. Krachtige elementen, zoals in dit geval de kaaklijn en de blik in de ogen, zijn van even groot belang als het weergeven van de kinderlijke zachtheid.